Theo Meeuwissen (panellid) over het thema 2018

Theo Meeuwissen, hoofd Landschap en Kastelen bij Gelders Landschap en Kasteelen, is een van de panelleden tijdens het monumentencongres en hij hoopt dat de discussie ook praktisch toepasbare inspiratie zal geven. Hij geeft al vast een eerste reactie op de vraag ‘Erfgoed is van ons allemaal, toch?’

‘Mijn antwoord op de centrale vraag van het congres is dat als iemand deze vraag bevestigend beantwoordt hij/zij ook de consequenties ervan moet aanvaarden. En als mensen daarin worden meegenomen door de monumentenzorgers die de continuïteit van het behoud moeten garanderen is de behoefte aan eigenaarschap wezenlijk anders, dan gaat het meer om zeggenschap over wat ermee gebeurt. De spanning tussen de zeggenschap en de verantwoordelijkheid voor het permanent behouden van objecten is voor veel monumenteigenaren aan de orde van de dag.

Ons erfgoed vertegenwoordigt grote collectieve maatschappelijke waarden  (kwaliteit van de woon- en werkomgeving, toeristisch recreatief product, gezondheid, etc.) waarbij een scheve verdeling van lusten en lasten aanwezig is. Dit fenomeen wordt soms ook wel aangeduid als The Tragedy of the commons, wat in essentie erop neer komt dat mensen eerder gaan voor maximalisatie van het eigenbelang wat niet automatisch leidt tot meer collectieve welvaart. Vaak liggen de lasten bij de erfgoedeigenaar en de lusten bij anderen. Dit gesprek moeten beide partijen met elkaar aan gaan. Een mooi voorbeeld daarvan vindt momenteel plaats op de Veluwe waarbij het gesprek gestart is naar een eerlijkere verdeling van de lasten maar ook de (financiële) lusten van de recreatieve infrastructuur. Hier zijn overheden, recreatieondernemers en eigenaren van natuur en erfgoed bij betrokken. Overigens is het verheugend nieuws dat de rijksoverheid in haar begroting 325 miljoen extra uittrekt voor het erfgoed! Het zou blijvend benadrukt moeten worden dat de provinciale en regionale overheden vanuit het gemeenschappelijke belang van behoud van de (cultuurhistorische) identiteit erfgoed meer gelijkstellen met andere, economische belangen. Een hovenier of molenaar als (financieel) verantwoordelijke bewindspersoon zou mogelijk ideaal zijn…

Belangrijker is het gevoelde eigenaarschap, zich uitend in een grote betrokkenheid. Kennis van de onderliggende motieven waarom mensen zich eigenaar voelen van bepaald erfgoed is voor eigenaren/beheerders van erfgoed uiterst relevant. Motieven kunnen bijvoorbeeld samenhangen met een emotionele binding (geboortegrond), intrinsieke waarden (grondhouding) of zakelijke betrokkenheid. Als eigenaar/beheerder van het erfgoed is het belangrijk dat hier goed naar wordt geluisterd en wordt aangegeven wat ermee wordt gedaan. Belangrijk is om in deze gesprekken te kijken naar de onderliggende argumenten, omdat het vaak mis gaat als het gesprek alleen gevoerd wordt vanuit waardeoordelen, omdat de een meer is geïnteresseerd in de cultuurhistorische waarde en de ander in de belevingswaarde. Het is de kunst om met beiden wat te doen. GLK probeert haar producten en diensten hier ook zo goed mogelijk op af te stemmen. Zo kunnen mensen op onze opengestelde kastelen in het museum en zijn omgeving de historie beleven, genieten van het omliggende landschap en, indien aanwezig, genieten van een lekker kopje koffie in een unieke omgeving. We beginnen met gastvrijheid en ter plekke wordt de bezoeker –hopelijk- geïnspireerd om zich verder in de achtergronden te verdiepen. Het ‘decor’ ziet iedereen, maar de kunst is de ‘daar achter verscholen waarden’ over te brengen, waardoor het nog leuker wordt…

In deze discussie is het belangrijk dat de erfgoedeigenaar/beheerder zelf ook ergens voor staat en daar ook duidelijk in is. Wat kan wel en wat niet. Voor GLK is daarbij de kwaliteit van  het bezit leidend, een bezit dat  voornamelijk uit ensembles van landschappen, hun gebouwen en hun historisch gebruik bestaat. Je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn, belangrijk is dat je uit kunt leggen waarom je ergens voor kiest. Mensen kunnen hun verbondenheid tonen door zich aan je organisatie te verbinden bijvoorbeeld, als donateur, bedrijfsvriend, vrijwilliger, zakenpartner, etc. Ze kunnen er echter ook voor kiezen om een andere partij te steunen, ook dat hoort erbij.’

michielnovember 2018